O ensino de gêneros textuais: uma análise do manual do aluno de língua portuguesa utilizado no 11º ano em uma escola privada da Guiné-Bissau

dc.contributor.advisor1Viana, Nelson
dc.contributor.advisor1Latteshttp://lattes.cnpq.br/6252579012192711
dc.contributor.authorSambú, Jacemine Valéria
dc.contributor.authorlatteshttp://lattes.cnpq.br/3919854539236177
dc.contributor.refereeDias, Christiane da Silva
dc.contributor.refereeSilva, Vera Lucia Teixeira da
dc.contributor.refereeLatteshttp://lattes.cnpq.br/3090538304062386
dc.contributor.refereeLatteshttp://lattes.cnpq.br/4421134009136228
dc.date.accessioned2025-11-18T18:14:53Z
dc.date.issued2025-08-04
dc.description.abstractGuiné-Bissau i un país ku manga di lingus i manga di kultura, formadu pa djintis di diferentis etnias, kada un ku si língua. Apezár di purtuguis sta suma lingu ofisiál, i ta uzadu más na kontéxtus formal i na sistéma di edukason, maioria di studantis ta skribi i lei nes lingu suma sugundu ô tirsera lingu, i es fazi ta kaba pa inpakta diretu na procesu di insinamentu i aprendizajen. Na es situason li, i importante pa investiga manéra ku materials di insinamentu spesiálmenti livru di Lingu Portuguisa di 11º anu ki ta uzadu na skola Liceu Politécnico SOS di Guine-Bissau, kuma ki ta trata disenvolvimentu di kompeténsias komunikativus, komprénson i produson skrita di djenerus textuál. Dentru des kontestu, insinamentu di lingu purtuguis ta infrenta difikuldadis garandis, prinsipalmenti na disenvolvimentu di kompeténsias komunikativus, komprénson i produson skrita di djenerus textuál. Objetivu di es trabadju li é pa kumprendi manéra ku djenerus textuál sta tratadu na livru di Lingu Purtuguis di 11º anu di skola privadu Liceu Politécnico SOS. Piskisa i di naturaza kuálitativa, baze na análisi di dokumentus, i ta apoiadu na kontribuison teóricu di Marcuschi (2008), Dolz, Noverraz i Schneuwly (2004), Leffa (2007), Lucas (2016), entri utus, ki ta diskuti insinamentu pa méiu di djenerus textuál, uzadu di sequência didátika, insinamentu di lingu purtuguis na kontéxtu multilingui i importância di materials ku ta adapta ku realidadi di studantis. Análisi ta mostra kuma livru di studanti tene alguns avansu sim, pabia i inklui propostas didátikus pa disenvolvi kompeténsias na lingu purtuguesa, suma kumprénson di diferentis tipus di textus, di manga di dominiu, ku apropriason di técnika di komprenson i ekspreson oral i skrita, a interason oral sobre témas konsidu i apresentason di argumentus, opinións i informason di forma klaru i koerenti. Mas, i tene limitason na variedadi di djenerus ku livru trata, falta di esplikason teóricu más konsistenti i na progreson metodólógiku di atividadis. Ainda, i notadu nesesidadi di disenvolvi mas profundu struktura i funson di djenerus ku na tarbadjadu. Na fin, i konklui di kuma, livru analizadu reprisenta un esforsu importanti pa renovason di insinamentu di língua purtuguesa na Guiné-Bissau, mesmu assim, i pirsis inda ajustis pa i pudi rispundi mas diretamenti na nesesidadis linguístikus i formativus di studantis.gui
dc.description.abstractGuinea-Bissau is a multilingual and multicultural country, composed of different ethnic groups, each with its own language. Although Portuguese is the official language, widely used in formal contexts and within the educational system, a large number of students are literate in Portuguese as a second or third language, which directly affects the teaching–learning process. In this context, it becomes relevant to investigate how teaching materials especially the Portuguese Language textbook for the 11th grade used at Liceu Politécnico SOS address the development of communicative skills, reading comprehension, and written production of textual genres. In this regard, the teaching of Portuguese faces challenges, particularly concerning the development of communicative competences, comprehension, and written production of genres. This study aims to understand how textual genres are approached in the Portuguese Language student’s textbook used in the 11th grade at the private school Liceu Politécnico SOS. The research is qualitative in nature, based on documentary analysis, and grounded in the theoretical contributions of Marcuschi (2008), Dolz, Noverraz and Schneuwly (2004), Leffa (2007), Lucas (2016), among others, whose studies discuss teaching through textual genres, the use of didactic sequences, Portuguese language teaching in multilingual contexts, and the importance of contextualized materials. The analysis revealed that the student’s textbook presents advances by incorporating didactic proposals aimed at developing linguistic competences in Portuguese, such as the comprehension of different textual productions in varied domains, the appropriation of techniques of oral and written comprehension and expression, oral interaction on familiar topics, and the presentation of arguments, opinions, and information in a clear and coherent way. However, limitations were identified regarding the variety of genres addressed, the absence of more consistent theoretical explanations, and the methodological progression of the activities. It was also observed that further exploration of the structure and function of the genres studied is still needed. It is concluded that, although the analyzed textbook represents a relevant effort for the renewal of Portuguese language teaching in Guinea-Bissau, it still requires adjustments to meet students' linguistic and formative needs more effectively.eng
dc.description.resumoA Guiné-Bissau é um país multilíngue e multicultural, composto por diferentes grupos étnicos, cada um com sua própria língua. Embora o português seja a língua oficial, amplamente utilizada em contextos formais e no sistema educacional, grande parte dos estudantes é alfabetizada nessa língua como segunda ou terceira língua, o que impacta diretamente o processo de ensino-aprendizagem. Nesse cenário, torna-se relevante investigar como os materiais didáticos, especialmente o manual de Língua Portuguesa do 11º ano utilizado no Liceu Politécnico SOS, abordam o desenvolvimento das competências comunicativas, a compreensão e a produção escrita de gêneros textuais. Neste sentido, o ensino da língua portuguesa enfrenta desafios, especialmente no que se refere ao desenvolvimento das competências comunicativas, à compreensão e à produção escrita de gêneros textuais. Este trabalho tem como objetivo compreender como os gêneros textuais são tratados no manual do aluno de Língua Portuguesa utilizado no 11º ano da Escola Particular Liceu Politécnico SOS. A pesquisa é de natureza qualitativa, com base em análise documental, fundamentada nas contribuições teóricas de Marcuschi (2008), Dolz, Noverraz e Schneuwly (2004), Leffa (2007), Lucas (2016), dentre outros, cujos estudos discutem o ensino por meio de gêneros textuais, o uso de sequência didática, o ensino de língua portuguesa no contexto multilíngue e a importância de materiais contextualizados. A análise revelou que o manual do aluno apresenta avanços ao incorporar propostas didáticas voltadas para o desenvolvimento de competências linguísticas em língua portuguesa, como a compreensão de diferentes produções textuais em variados domínios, a apropriação de técnicas de compreensão e expressão oral e escrita, a interação oral sobre temas conhecidos e a apresentação de argumentos, opiniões e informações de forma clara e coerente. No entanto, foram identificadas limitações quanto à variedade dos gêneros abordados, à ausência de explicações teóricas mais consistentes e à progressão metodológica das atividades. Observa-se, ainda, a necessidade de aprofundar a exploração da estrutura e da função dos gêneros trabalhados. Conclui-se que, embora o manual analisado represente um esforço relevante para a renovação do ensino da língua portuguesa na Guiné-Bissau, ainda carece de ajustes para atender de forma mais eficaz às necessidades linguísticas e formativas dos estudantes.
dc.identifier.citationSAMBÚ, Jacemine Valéria. O ensino de gêneros textuais: uma análise do manual do aluno de língua portuguesa utilizado no 11º ano em uma escola privada da Guiné-Bissau. 2025. Dissertação (Mestrado em Linguística) – Universidade Federal de São Carlos, São Carlos, 2025. Disponível em: https://repositorio.ufscar.br/handle/20.500.14289/23067.por
dc.identifier.urihttps://hdl.handle.net/20.500.14289/23067
dc.language.isopor
dc.language.isoeng
dc.publisherUniversidade Federal de São Carlos
dc.publisher.addressCampus São Carlos
dc.publisher.initialsUFSCar
dc.publisher.programPrograma de Pós-Graduação em Linguística - PPGL
dc.rightsAttribution-NonCommercial-NoDerivs 3.0 Brazilen
dc.rights.urihttp://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/3.0/br/
dc.subjectGêneros Textuais
dc.subjectEnsino de Língua Portuguesa
dc.subjectManual do aluno
dc.subjectGuiné-Bissau
dc.subjectDjenerus Textuálgui
dc.subjectInsinamentu di Língua Purtuguesagui
dc.subjectLivru di studantigui
dc.subjectGuiné-Bissau
dc.subjectTextual genreseng
dc.subjectPortuguese language teachingeng
dc.subjectStudent’s textbookeng
dc.subjectGuinea-Bissaueng
dc.subject.cnpqLINGUISTICA, LETRAS E ARTES::LINGUISTICA::LINGUISTICA APLICADA
dc.subject.ods8. Trabalho Decente e Crescimento Econômico
dc.titleO ensino de gêneros textuais: uma análise do manual do aluno de língua portuguesa utilizado no 11º ano em uma escola privada da Guiné-Bissau
dc.title.alternativeInsinansa di jénerus textuál: un análizi di livru di alunu di língua portugés usadu na 11º anu na skola privadu na Giné-Bisáugui
dc.title.alternativeTeaching of textual genres: an analysis of the Portuguese language student’s book used in the 11th grade at a private school in Guinea-Bissaueng
dc.typeDissertação

Arquivos

Pacote Original

Agora exibindo 1 - 1 de 1
Carregando...
Imagem de Miniatura
Nome:
Dissertação-Jacemine-Valéria-Sambú-2025-pdf.pdf
Tamanho:
7.37 MB
Formato:
Adobe Portable Document Format